Terimler Sözlüğü

Analysis of Variance — Varyans Analizi. Verim denemelerinde grup ortalamalarının istatistiksel olarak farklı olup olmadığını test eden yöntem.

Bitki gelişim aşamalarını standart kodlarla tanımlayan ölçek (0-99 arası). Çimlenmeden meyve olgunluğuna kadar fenolojiyi takip eder.

Meyve suyunda çözünebilir kuru madde (özellikle şeker) miktarını ölçen birim. Domateste 5+ Brix lezzetli sayılır.

Community Plant Variety Office — Avrupa Birliği Bitki Çeşitleri Ofisi. AB pazarına çıkacak çeşitlerin tescil mercii.

Tüm ana-baba kombinasyonlarının karşılıklı çaprazlandığı melezleme deseni. Genel ve özel kombinasyon kabiliyetini ölçer (GCA/SCA).

Distinctness, Uniformity, Stability — Tescil için zorunlu test. Çeşidin ayırt edilebilir, yeknesak ve durulmuş olduğunu kanıtlar.

Melezlemeden sonraki kuşaklar. F1 = ilk evlat (heterosis maksimum). F2 = F1'in kendileşmesinden çıkan, çeşitlilik gösteren kuşak.

Faydalı Değer Denemesi — Türkiye'de TTSM tarafından yapılan, yeni çeşidin tarımsal değerini ölçen test.

Genel Kombinasyon Kabiliyeti / Özel Kombinasyon Kabiliyeti. Bir ebeveynin ortalama performansı (GCA) ve belirli bir çiftleşmedeki ekstra performans (SCA).

Bitkinin genetik kimliği — DNA dizilimi. Aynı genotip aynı şartlarda aynı fenotipi verir.

Bir kurumun sahip olduğu tüm tohum, kalem, doku örneklerinin koleksiyonu. Islahın hammaddesi.

Melez Vigoru — F1 nesilinde ebeveynlerden daha üstün performans gösterme olayı. Hibrit tohumların temeli.

İki saf hattın çaprazlanmasından elde edilen üstün performanslı ilk kuşak. Ticari sebze tohumlarının çoğu F1 hibrittir.

Integrated Pest Management — Entegre zararlı yönetimi. Kimyasal + biyolojik + kültürel yöntemlerin birlikte kullanımı.

International Seed Testing Association. Tohum kalite testi (çimlenme, saflık, sağlık) için uluslararası standartları belirler.

Doku kültüründe yapay olarak çoğaltılmış farklılaşmamış bitki hücre kitlesi. Doku kültürü/transformasyon başlangıç noktası.

Belirli bir bölgede uzun yıllar yetiştirilerek yerel koşullara adapte olmuş, çiftçi seleksiyonu ile şekillenmiş geleneksel çeşit.

Logarithm of Odds — Bir markörün bir özellikle birlikte miras alınma olasılığının logaritması. LOD ≥3 anlamlı sayılır.

Bir genin DNA üzerindeki konumu (adresi). Bir lokusta farklı versiyonlara allel denir.

Marker Assisted Selection — Markör Destekli Seleksiyon. Bitki küçükken DNA testiyle gelecek özelliklerini tahmin ederek seçim yapma.

Multi-Crop Passport Descriptors — FAO/IPGRI standardı, germplazm kayıtlarının uluslararası uyumlu tutulmasını sağlar.

Normalized Difference Vegetation Index — Uydu/drone görüntülerinden bitki örtüsü sağlığını ölçen indeks.

OECD Seed Schemes — Tohum sertifikasyonu için OECD'nin uluslararası şeması. İhracatta gerekli.

Polymerase Chain Reaction — Polimeraz Zincir Reaksiyonu. DNA'nın belirli bir parçasını çoğaltarak görünür kılar. Markör analizinin temeli.

Bir çeşidin soy ağacı. Hangi ebeveynlerden, hangi kuşaklardan geçerek oluştuğunu gösterir.

Plant Variety Rights / Protection — Bitki Islahçı Hakları. Yeni çeşidin patent benzeri korunması (Türkiye'de 25 yıl).

Quantitative Trait Locus — Verim, brix gibi sayısal özellikleri etkileyen DNA bölgesi. Tek bir gen değil, birçok genin ortak etkisidir.

Randomized Complete Block Design — Tesadüf Blokları Deneme Deseni. En yaygın saha deneme tasarımı.

Ridge Regression BLUP — Genomik seleksiyonda kullanılan istatistiksel model. DNA markörlerinden fenotip tahmini.

Tohum partisinde aranan çeşide ait tohumların yüzdesi. Sertifikalı tohumda %98+ olmalı.

Standard Material Transfer Agreement — FAO bitki genetik kaynakları için standart materyal transfer anlaşması.

Simple Sequence Repeat — Mikrosatellit. DNA'da tekrar eden kısa diziler. Markör analizinde sık kullanılır.

Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkez Müdürlüğü — Türkiye'de tohum tescili ve sertifikasyonundan sorumlu resmi kurum.

International Union for the Protection of New Varieties of Plants — Bitki çeşit haklarını uluslararası düzenleyen birlik.

Birim alandan elde edilen ürün miktarı (kg/dekar veya ton/hektar). Islahın temel hedefi.